Category: My Notes

صبح‌هایی که شب قبلش نخوابیدم به طرز مشکوکی فاز فیلسوفانه می‌گیرم. تفکرات عجیب و غریب سراغم میاد و راهروهای تاریک ذهنم فعال میشن. خوش‌بختانه یا بدبختانه از این شب‌ها هم زیاد دارم.

مثلا امروز از در کلینیک اومدم بیرون. ساعت هفت و نیم صبح. خسته و کوفته. نشستم تو ماشین که برم خونه دیدم یه ماشین حمل متوفی به شکل عمودی روبروم پارک کرده. در واقع یه وانت پراید درب و داغون که پشتش یه باکس خسته درست کرده بودن. خیلی عجیب بود حس می‌کردم اگه مرده یکم قدش بلند باشه اون تو جا نمیشه.

جدیدا یه اتفاقی که برام میفته برعکس فلش بک، فلش فوروارده. یعنی یهو یه تصویر از آینده می‌بینم. یهو خودمو دیدم که مردم و اون ماشین حمل جسد خودمو تصور کردم. این که چه شکلیه، چه رنگیه. فک کردم شاید یه وانت سیاه باشه. من اون پشت خوابیدم، رها از همه دنیا. یعنی کدوم یکی از اطرافیانم زنده‌ان؟ کدوم زنده نیستن؟ آیا مراسم تشییع جنازه‌ام باشکوهه یا نه در تنهایی و خفا برگزار میشه؟

چقدر کانسپت مرگ ترسناکه! این سیاه ترین سایه‌ی ما که انگار به کل یادمون میره قراره برامون اتفاق بیفته. الکی می‌ترسم. یا شایدم الکی نیست. مثلا اون شب پای مامانم درد بود و داشتم ماساژ نصفه و نیمه‌ای براش انجام می‌دادم. یهو قلبم کامل ریخت پایین. حس کردم اگه یه روز این جسم فیزیکی مادر، این گرما، این وجود نباشه من چه باید بکنم؟

دوباره فلش فوروارد و تصور همه چی. یهو به خودم اومدم دیدم اشک تو چشام حلقه زده. این مواجهه بی‌واسطه‌ی ذهن خسته‌ام با حقیقت نهایی یه جاهایی برام ترسناک میشه! اینکه مرگ نه به عنوان یه پایان انتزاعی بلکه به شکل یه حقیقت ملموس (ماشین حمل جسد) خودشو می‌کوبونه تو صورتم، یه صداقت وحشتناک توشه.

حالا شاید ذهن خوش‌بین اینطوری بگه که به جای ترس، این مواجهه با مرگ باید معنای عمیق‌تری بهت بده که مثلا قدر لحظات رو بدونی یا از حضور کسایی که دوستشون داری نهایت لذت رو ببری، ولی برای من الزاما اینطوری نیست. میتونه خیلی پوچ باشه. خیلی سیاه. خیلی دردناک. قطعا به اون معنایی که گفتم هم فکر می‌کنم، شاید حتی روم تاثیر هم بذاره، ولی حداقل الان ترسش غالبه.

شب قبلش یه مرده رو اوردن اورژانس ، همون اول که نوارقلب گرفتم و مانیتور کردم دیدم هیچ علامت حیاتی وجود نداره . به بدن بی جونش که دست زدم سرما و سفتی جسد به اعماق وجودم رسوخ کرد . انگار میل به جاودانگی و ترس از نابودی و تابوی مرگ همه مثل مویرگ رسوب کرد تو روحم . شوکه شدم . اولین بار نبود که دست به بدن مرده میزدم ولی خب این سری حس متفاوتی داشت. یه احیای سبک انجام دادیم و مرگ رو کال کردیم . پسرش گریه میکرد . بغلش کردم منم باهاش چندتا اشک ریختم .

در نهایت سوال اصلی من اینه که چطور می‌تونیم زیر سایه مرگ، لذت نور زندگی رو تجربه کنیم؟ اصلا آیا برای ذهنی که مواجه میشه با حقیقت تلخ، همچین چیزی ممکنه؟

یه صدایی تو سرم میگه زندگی یعنی همه اون تایم‌های خوشی و فراغت و بیکاری یا وقتی پیش کسی نشستیم که دوستش داریم یا داریم کاری رو می‌کنیم که عمیقاً ازش لذت می‌بریم. مواقعی که داریم کار می‌کنیم رو یه اجبار می‌بینیم: زحمتی اجباری که برای زندگی کردن تحمل می‌کنیم.

این موضوع خیلی جدیه، خودم کامل درگیرشم. انگار به زور میرم سر کار و وقتی برمی‌گردم انگار زندگی تازه شروع میشه. مدام دنبال راه‌هایی برای دور زدن این سیستم، کم کردن کارم و پرداختن به چیزایی که فکر می‌کنم دوستشون دارم. خیلی غمگین میشم که انگار نصف زندگیم رو دارم نادیده می‌گیرم. دچار یه توهمم و خودمو گول می‌زنم.

آیا در واقع فرقی بین زمانی که ما سر کاریم و موقعی که تو راحت‌ترین حالت خودمون اصطلاحاً داریم لذت می‌بریم وجود داره یا همش تفاوت برداشت ما از واقعیته؟ خیلی پیش میاد که دچار این بحران میشم که انگار همه اون چیزی که دنبالش میگردم یه سرابه. انگار لحظاتی رو زندگی می‌نامم و لحظاتی رو وسیله‌ای برای زندگی.

متر و معیار واقعی من برای این افتراق چیه؟ یه جورایی انگار لذت‌جویی اینجا بر ذهن من حاکم میشه و لذت میشه مبنای تشخیص زندگی از وسیله ولی آیا لذت همه چیزه؟ لذت اصلاً چیه؟ مگه اینطور نیست که در واقع کدگذاری باستانی بدنمون برای بقا و انجام نیازهای جسمانیه؟

ولی خب اون شور و شعف روحانی وقتی دراگت باز میشه یا اون ژوئیسانس لحظه‌ای تو لحظاتی که هیچ ربطی به فیزیولوژی نداره چی میشه؟ اونا باگ‌های مهندسی بیولوژی محسوب میشن؟ جدیداً حتی دیگه اون لحظاتی که مثلاً زندگی حسابشون می‌کنم هم دیگه اونقدرا کیف نمی‌دن. اینم از علائم افسردگیه البته.

آیا شما در ۳۰ روز گذشته مدام احساس غم و ناراحتی داشتید؟ آیا مثل قبل از فعالیت‌هایی که همیشه از آن‌ها لذت می‌بردی دیگر لذت نمی‌بری؟ جوابم به هر دو مثبته. حاضر نیستم درمان شیمیایی یا تراپی بگیرم انگار دیگه فهمیدم که مشکل از شیمی نیست.

خیلی فیلسوفانه با رنج ابدی خودم کنار اومدم انگار اصلاً بهش افتخار می‌کنم و آدمایی که این رنج رو ندارن رو نکوهش می‌کنم و میگم هه شما که هیچی نمی‌فهمید و اینطوری برا خودم پپسی باز می‌کنم.

یه نکته‌ای که اینجا میاد بیرون کلاً کانسپت کانتراست و تضاده. اینکه اگه رنج و تلاش و محدودیت حذف بشه اصلاً چیزی از لذت می‌مونه؟ اگه همه چیز یکنواخت بشه ما متر و معیارمون برای خوشی و سختی چیه؟ جواب این سوال رو نمیدونم چون همیشه رنج بخشی از زندگیم بوده. از اواخر دوران ابتدایی و بعدش سمپاد و بعد دانشکده پزشکی و بعد سربازی و بعد کلاً پزشک بودن.

رنج‌های زیسته و اجتماعی هم که ماشاالله کلکسیونرم. یه آزمایش رو موشا انجام داده بودن که همه چیز براشون تا ابد فراهم بود: غذا، جفت، جای راحت، نبودن شکارچی. اولش مثل بنز تولید مثل کردن و زیاد شدن ولی از یه جا به بعد نه غذا می‌خوردن نه جفت‌گیری می‌کردن. همه موش‌ها به طرز عجیبی مردن.

پس خوشی بیش از حد ممکنه خودش عامل مرگ و بدبختی باشه. اینم یه پارادوکس دیگه، مثل همه پارادوکسای دیگه.

یه حس پاتالوژیکی دارم که انگار دارم از زمان حال فرار می‌کنم. همه‌چی رو موکول می‌کنم به بعد: بعد از کار فلان می‌کنم، فردا که بیدار شدم اون کار رو می‌کنم، فلانی زنگ زد جواب ندادم، آخر هفته بهش زنگ می‌زنم. زمان موعود که می‌رسه دوباره فرار بعدی.

همش در حال فرار از لحظه‌ام. جالبه که اینا رو می‌دونم ولی باز رو من تاثیری نداره. نداره دیگه خب چیکار کنم؟ زندگی هدف‌محور آیا جزو پدیده‌های بنیادین بشریه یا یه چیزی که مدرنیته بهمون القا کرده؟ لذت بردن از مسیر همیشه اینقدر سخت بوده؟

از نظر فلسفی که هیچ فرقی بین کار کردن یا مثلاً پیتزا خوردن تو بهترین رستوران وجود نداره. ولی من الان سر کار نشستم و دارم به اون پیتزای خوشمزه فکر می‌کنم و لحظه رو برا خودم زهرمار می‌کنم.

همه اینا رخدادهایی در جریان آگاهی هستن (چه ترکیب پرطمطراق و جذابی). البته تو نوشته‌های قبلیم هم گفته بودم که دیگه خیلی درگیر فلسفه نمی‌شم و دریافت‌های نورونی بدنم رو فقط جدی می‌گیرم. ته تهش هم همینه. یه حیوان باهوشیم که فکر می‌کنه خیلی حالیشه در حالی که کلاً دلش می‌خواد فقط بخوره، بخوابه و بکنه.

آیا انسان ذاتاً موجودیه که باید در پی چیزی باشه که هنوز نداره، و اگر به نقطه‌ای برسه که هیچ کمبودی احساس نکنه، آیا همچنان انسانی به همون معنا باقی می‌مونه؟ این سوال خوبیه.

اینکه ما کلاً هدف‌محوریم یا لحظه مهمه برامون یا شاید ترکیبی از هر دو. شاید انسان بدوی توتم‌محور بیشتر بقای لحظه‌ایش رو دنبال می‌کرده و انسان مدرن یک‌جانشین بیشتر هدفمند شده. این‌که این هدفمندی با طبیعت ما ناسازگارتر از لحظه است هم جای تعجب نداره.

مثل خیلی چیزای دیگه که انسان فرهیخته مدرن کرده تو پاچمون. زپلشک.

بر سر یک تقاطع ایستاده بودم، با چشم‌بندی محکم بر چشمانم و یک شمشیر در هر دست. تیغه‌ها در سکوتی لرزان زمزمه‌ی تصمیم‌هایی را در خود داشتند که از گرفتنشان سر باز زده بودم. زمان کش آمده بود، تا مرز یک سکون بی‌صدا. جایی که نفس در سینه حبس می‌شود و هر حرکت، خیانتی علیه تمام امکان‌های دیگر است.

پشت سرم، در خیابان‌های خیس و آجرهای باران‌خورده و خاطرات فرسوده، آتشی مقدس زبانه می‌کشید. ابتدا تنها جرقه‌ای بود، اما خیلی زود بدل شد به شعله‌ای که انگار هستی از تولدش لذت می‌برد. برای فصلی کوتاه در آن سوختیم. تن‌ها زبانی را به یاد آوردند که از کلمات کهن‌تر است. و سپس تاریکی آمد. سایه‌ای چنان تهدیدآمیز که انگار با یک نفس می‌توانست همه‌چیز را خاموش کند.

روزهای ناخوش از راه رسیدند، مثل مهی بی‌پایان. نفس‌ها بوی مرگی اجتناب‌ناپذیر می‌دادند. شب‌ها بیدار می‌ماندم و سوسوی آتش را تماشا می‌کردم، در حالی که قلبم ترک‌هایی برمی‌داشت که هیچ شمشیری توان محافظت از آن‌ها را نداشت.

با هر زحمتی بود، آتش دوباره جان گرفت، تاریکی کنار رفت، اما این بار باد آمد. مرا از زمین کند و به دوردست‌ترین سرزمین‌ها پرتاب کرد. من ماندم و خاطره‌ای که در بدنم حک شده بود. پژواک اکستازی و دردی که بلافاصله پس از آن آمد. این خاطره‌ی جسمانی هنوز زیر پوست من نفس می‌کشد، می‌تپد، آشوب می‌آفریند. بی‌هشدار می‌آید، دوباره شعله‌ور می‌شود و در نهایت با چیزی جز غیاب روبه‌رو نمی‌گردد. هیچ پلی به گذشته وجود ندارد. زمینی که گمان می‌کردم ابدی است، پر از ترک شده و فروپاشیده. همه‌چیز مثل دانه‌های ماسه در مشت باد است.

تیرهایی که باید با شتاب و دقت پرواز می‌کردند، آن نمادهای اشتیاق و حرکت رو به جلو، در هوا معلق مانده بودند، گویی کسی نامرئی حرکتشان را ربوده بود. هر مسیری که می‌خواستم پیش بگیرم، باریک و معلق می‌شد. ذهنم که زمانی تیغی تیز برای شکافتن توهم بود، در مهی سنگین پیچیده بود. اندیشه‌ای که می‌خواست متولد شود، در آشفتگی گیر کرده بود و نمی‌توانست نخستین نفس روشنش را بکشد. به سمت ساختن با دیگران رفتم اما ریتم فرو می‌ریخت، نقش‌ها محو می‌شدند، اعتماد لغزان بود و چیزی که می‌ساختیم نیمه‌کاره می‌ماند. آینه‌ای از مهارت ناپایدار خودم.

با این حال چیزی در من همچنان گوش می‌داد، هرچند خودِ شنیدن هم شکلی از انتظار شده بود.

روزی چشم‌بند لغزید. شمشیرها پایین آمدند. تیرهای یخ‌زده تکانی خوردند، هرچند نه کامل. از آستانه‌ی دایره‌ای بزرگ عبور کردم و جهان گویی چون ماندالایی کامل گشوده شد. هر تکه از مسیر، هر زخم و هر سرگردانی، ناگهان در یک کل درخشان جای گرفت. حس تکامل بر من فرود آمد، اما شکننده بود. گویی هر لحظه ممکن بود این الگو فروبپاشد. حافظه‌ی بدن از شور و ویرانی، بخشی از این کل شده بود. نه شکاف، بلکه درزی از طلا که هنوز اگر لمس می‌شد درد می‌گرفت.

تلاش کردم برخیزم. ستون‌هایی بنا کردم که از قبل سنگین‌تر بودند. درون خودم قانونی گذاشتم: مرزهای روشن، انضباطی آرام، تختی خاموش که از آگاهی سخت‌کوشانه تراش خورده بود. اما آن تخت سرد بود و اقتدار در آن می‌لرزید. جهان بیرون تنها به‌طور مبهمی این نظم را بازتاب می‌داد. ساختارها برای لحظه‌ای پایدار می‌شدند و دوباره ترک برمی‌داشتند. من نهایتاً نگهبانی مردد از قلمرو کوچک خودم شدم. فرمانروایی بر ویرانه‌هایی که از روزهای بهتر زمزمه می‌کردند.

در مرز افق‌های تازه، دوباره دو چوب اراده در دستانم ظاهر شدند. همان نمادهای میل و جهت‌گیری انتخاب‌شده، همان آتشی که روزی در خیابان‌های باران‌خورده شعله کشیده بود. آینده گسترده و ناشناخته بود. تردید بازگشت، این بار سنگین‌تر، آمیخته با ترس از انتخاب اشتباه و عبور از این آرامش ناپایدار به غیاب دیگر. ترس از دور شدن دوباره از آن حس خاموش‌شده در بدنم، مثل شعله‌ای کم‌جان اما مداوم. میل به سنجیدن همه مسیرها پیش از حرکت در من بالا گرفت، در حالی که می‌دانستم شاید هیچ حرکتی هرگز به او نرسد.

چشم‌بند رفته بود، اما روشنایی فقط اندوه عمیق‌تری آورد. فهمیدم هر پایان تنها دانه‌ی چرخه‌ای بزرگ‌تر است، اما این چرخه‌ها بیشتر شبیه تله‌اند. تکرار یک درد در شکل‌هایی تازه. بدن، هم والاترین یکی‌شدن را به یاد داشت و هم دورترین جدایی را. نه به‌عنوان دو آموزگار، بلکه به‌عنوان دو زخم که هیچ‌وقت کاملاً بسته نمی‌شوند. یک چوب اراده را لرزان در زمینی که به‌سختی کنترلش می‌کردم فرو کردم، دیگری را به سوی افق بالا بردم، و قدم برداشتم؛ نه با یقین، بلکه با آگاهی سنگینی که شک همیشه هم‌قدم خواهد بود.

در این حرکت، فلسفه‌ی خاموشی را دیدم که سراسر این مسیر را پوشانده بود: ما از بن‌بست‌های کور، پیوندهای سوزان و میراث‌های فروپاشیده عبور می‌کنیم، نه برای کمال یا رهایی، بلکه برای یاد گرفتن انضباط طولانی فرمانروایی بر خویش در دل ناپایداری. عمیق‌ترین حافظه‌های بدن (اکستازی آمیخته با اندوه) کوره‌ای هستند که ما را به چیزی آرام‌تر، غمگین‌تر و پذیرفته‌تر تبدیل می‌کنند. مسیر خطی نیست. مارپیچی است، هم رو به پایین و هم رو به بالا. هر پایان، زمینه‌ی شروعی دیگر را می‌سازد، اما این شروع‌ها هر بار تنها‌تر می‌شوند و افق همچنان خالی می‌ماند.

حس می‌کنم یکی از گره‌های ذهنی قدیمی‌ام دوباره فعال شده. مدتی بود در ارتباط با انسان‌ها احساس کنترل و راحتی می‌کردم، تا اینکه اتفاقی افتاد که به‌کلی همه چارچوب ذهنی‌ام رو زیر سؤال برد.

حرف زدن زیاد، چه بخوای چه نخوای، سمی میشه. یهو به خودت می‌آی و می‌بینی کاری کردی یا حرفی زدی که دلت نمی‌خواسته. این باعث میشه مدام حرف‌ها رو قبل از گفتن نشخوار کنم و سرعت بیانم پایین بیاد. انگار یک سرعت گیر روی مغزم ساخته و روشن شده .

کارها و برنامه‌هایی که شب‌ها برای روز بعد در ذهنم می‌چینم، وقتی صبح می‌رسه حوصله انجام‌شون رو ندارم. مسابقه‌ای که برای اثبات خودم به خودم برگزار می‌کنم رو هی می‌بازم.

می‌خوام خودم رو به چالش بکشم تا بفهمم دقیقاً چه‌ام است، اما به نتیجه‌ای نمی‌رسم. می‌دونم که یک چیزی هست یا یک جای کار می‌لنگه، ولی هرچه عمیق‌تر می‌شم، هیچ. شاید صرفاً زخم‌های قدیمی یا کمبودهای پنهانی باشند که حتی وقتی آگاهانه دنبالش می‌گردم، مغز فریبکارم اونا رو پنهان نگه می‌داره.

مه مغزی، عجب پدیده سمی و ترسناکیه. همه چیز مبهم . به خیال خودت داری عمیق فکر می‌کنی، اما فقط غبار و خاک می‌بینی. مطمئنم همه قطعات این پازل کنار هم قفل می‌شوند، چون خودم فروپاشی‌شون رو دیده‌ام. تفاوت‌های بنیادین من با آدم‌ها باعث شده همه چیز کپک بزنه. برای کشتن کپک‌ها همه چیز رو سوزوندم، اما حالا دود خفه‌کننده‌ای هم بلند شده .

ما با نیت خوب کنار هم قرار گرفتیم، روحمون کاملاً در هارمونی به حرکت درآمد. اما فروپاشی‌های ما همه چیز رو مدام به آزمون کشید تا اینکه از آزمون دادن خسته شدیم و رفوزه شدیم. نوری که آتش ما رو شعله‌ور می‌کرد، یک سوراخ بزرگ بین‌مون باقی گذاشت. حالا انگار پایانی وجود نداره؛ فقط یک تعامل فلج‌شده.

اشتباهی رخ نداده، هیچ‌کس رو سرزنش نمی‌کنم. خیلی راحت است که انگشت اتهام را به سوی دیگری بگیرم و فروپاشی این سازه رو تماشا کنم، بعد هم تکه‌ها را دوباره کنار هم بچینم و یک سازه و ارتباط جدید بسازم. اما این‌طوری فقط خودم رو گول می‌زنم؛ این راه‌حل واقعی نیست. سؤال می‌پرسم که واقعاً چه باید کرد، اما هیچ‌کس جوابی نداره.

این هم یک اشتباه اساسی بود که گمان میکردم :

آن شعری که از تقابلِ ما شکل می‌گیرد،
از کشمکش و مدار زدن‌های پی‌درپی‌مان،
ارزش همه‌اش را دارد؛
اینکه بتوانی زیبایی را
در دلِ ناسازگاری‌ها و ناهنجاری‌ها ببینی.

آن‌قدر تجربه کسب کرده‌ام که بدونم قمار کردن، حدس زدن و تردید مداوم چه خطرهایی داره. انگار از ازل محکوم به فروپاشی بوده‌ایم و با این حکم به دنیا آمده‌ایم.

در آخر فقط این را بگم: سکوت سرد، به‌تدریج هر حس همدلی و شفقت را تحلیل می‌برد و پژمرده می‌کند.

جاتون سبز، اون‌قدر های شدیم که تو ذهنمون رژیم سقوط کرد. دنیا بزرگه، ولی برا آدما جا نداره؛ ولی کنار ما هنوز جا هست. از دست دادن لایف‌استایل قدیمیمون اون‌قدر که به نظر می‌اومد سخت نبود. زندگی اجتماعیم یکم سر و سامون گرفته، تنهاییم از همیشه محکم تره.

عشق و حال‌های شبونه، اعتراضات گاه‌ و بی‌گاه، سیاسی‌بازی خسته‌کننده. بعضی روزا رو کلاً به قدم زدن و تماشای آدما تو خیابون می‌گذرونم. خالی، مثل یه عبادتگاه متروکه. دلم واسه وقتی که تو نوک پیرامید غذایی بودم تنگ شده. الان یه سری مانستر هستن که مرتب از بدنم گاز می‌زنن. همین‌طور های‌تر.

چه بعدازظهر زیبایی رو می‌گذرونیم. صنایع و اقتصاد به زانو دراومده. چرخ‌دنده‌های توسعه تو هم گیر کردن. جامعهٔ بی‌طبقه؛ سوسیالیسم در بدبختی. ایدئولوژی سوخته و سوپرایگوی اجتماعی تکه‌تکه شده. اجبار بیمارگونه برای لذت بردن از زندگی و جست‌وجوی خوشبختی کاملاً رنگ باخته.

ما به حالت بدوی خود برمی‌گردیم؛ به صحنهٔ اول: لخت و پاک و وحشی. دمای زمین دوباره شروع به کم شدن می‌کنه. یخ‌های قطبی دوباره شکل می‌گیرن. دیگه کسی مغزمون رو با تبلیغات بمباران نمی‌کنه. ولش کن.

راستی، تو قبیله بعضی شبا دور آتش می‌رقصیم. اگه اهل شکار، سفرهای غیرمترقبه و صدای مستمر پرکاشن هستی، می‌تونی دوست خوبی برا ما باشی. کاش یه سری چیزا رو قبل از این‌که انقلاب کنیم می‌دونستیم.

بعضی موقع‌ها این جامعه ی آخرالزمانی کلافه ام میکنه ولی خب نوابغی داریم که با اختراعات و کشفیات بدیعشون زندگی روی این کرهٔ بی‌خدای نکبتی رو برامون آسون‌تر می‌کنن.

داشتم می‌گفتم که من بین امید و ایمان، ایمان رو انتخاب می‌کنم؛ چون امید تهش احتمال شکست داره، ولی ایمان کورکورانه باور می‌کنه. بخوام درگیر احتمالات و سناریوها بشم، مغزم دیوونم می‌کنه؛ این‌قدر که همهٔ سیاهی‌ها و خطرها و کوفت و زهرمار رو می‌بینه.

ولم کن اصلاً، من می‌خوام خودمو بزنم به خریت. از این سؤال که «یعنی چی می‌شه؟» بیزارم. با خنده بهت گفتم من اگه حس کنم بهم احساس داری، یه صلیب می‌گیرم دستم و با یه سری ورد جادویی شیطان رو از خودم دور می‌کنم. ولی باز منو بوسیدی و گفتی: «خفه شو آشغال، از دست من فرار نمی‌تونی کنی.»

منم دستامو بردم بالا و گفتم: «تسلیمم. لطفاً شلیک نکنید. من هنوز جوونم.» ولی تو رحم نداشتی و اون ماشهٔ لعنتی رو کشیدی. بنگ. خون از پشت مغزم پاشید رو دیوار.

به نقطه‌ای رسیده‌ام که دیگر نه تحلیل می‌کنم، نه حدس و گمان می‌زنم و نه حتی تلاش می‌کنم درک کنم که در اطرافم چه اتفاقاتی در حال افتادن است. گاهاً برای یافتن گمشده‌ات پا روی چیزهایی می‌گذاری که گمان می‌کنی دوستشان داری. دقیقاً چه اتفاقی افتاد؟ کجا مسیر اشتباه رفت یا خیلی سوال‌های دیگر که اصلا آیا مگر سود و فایده‌ای دارد جوابشان را بدانیم؟ نفسم از همیشه بازتر است اما گلویم پر از احساسات و بغض. ترس از فردای ناشناخته و زندگی با صدای موشک و سنگر‌شکن و کثافت. اسم این دلتنگی یهویی که یقه آدم را می‌گیرد چیست؟ نوستالژی؟ گریف؟ ملانکولی؟

هر چه که هست، شبیه به بیداریِ سردِ پس از یک خلسه‌ی طولانی است. من معبدی ساخته بودم برای پناه دادن به باوری که مدام از سایه‌ها می‌ترسید و بی‌قرار بود. هر روز باید عود می‌سوزاندم و تکه‌ای از آرامش، انرژی و خلوتِ خودم را نذر می‌کردم تا خدایگانِ ناآرامِ این وهم، تنها برای لحظه‌ای کوتاه آرام بگیرند. اما محرابی که روی گسلِ ناامنیِ جهان بنا شود، با هیچ دعا و ایثاری از لرزش نمی‌ایستد.

مدتی بود که صلیبِ گناهانی را بر دوش می‌کشیدم که در کتابِ آفرینشِ من نوشته نشده بودند. در برزخِ ترس‌ها و زخم‌های کهنه‌ای قدم می‌زدم که متعلق به من نبودند و تاوانِ تاریخِ تاریکی را می‌دادم که پیش از من رقم خورده بود. هر چقدر هم که نور می‌پاشیدم تا اثبات کنم من از جنسِ آن سایه‌های بلعنده نیستم، تاریکیِ مطلقِ آن فضا بهانه‌ای تازه برای شک کردن و بلعیدنِ من پیدا می‌کرد.

حالا که از این معبد بیرون زده ام، شبیه به مسافری هستم که از افسونِ یک جامِ شوکران رها شده است؛ جامی که زهرش روانم را می‌فرسود، اما قطره‌های شیرینی‌اش در تهِ آن، مرا تشنه نگه می‌داشت. دستم ناخودآگاه به سمتِ چیزی می‌رود که دیگر نیست و این همان خمارِ پس از بیداری است؛ دلتنگی برای زنجیرهایی که به سنگینی‌شان عادت کرده بودم، تنها به این خاطر که گاهی حس یک پناهگاهِ امن را به من می‌دادند.

ذهنِ من همیشه‌ پر از همهمه‌ بود، شبیه به دریایی که موج‌هایش بی‌وقفه به صخره‌ها می‌کوبند. من تنها به مقصدی امن نیاز داشتم تا لنگر بیندازم و در سکوتِ آن، خودم را بازیابی کنم و نفسی تازه کنم. اما آن مقصد، خود گردابی دیگر بود که پناه بردن به سکون را پس می‌زد و برای هر لحظه ایستادن، خواستارِ غرامت بود. آنجا که باید تسکینِ دردها می‌بود، خود به لنگری سربی بر پاهایم در میانه‌ی اقیانوس بدل شد.

به نقطه‌ای رسیدم که باید میانِ غرق شدن در این سیلابِ همیشگی و شکستنِ سدهای این چرخه‌ی باطل، یکی را انتخاب می‌کردم. گاهی برای زنده ماندنِ روحت، باید بت‌هایی را که با دست‌های خودت تراشیده‌ای بشکنی، حتی اگر صدای خرد شدنشان و غبارِ ویرانه‌ها، تا ابد در سرت بپیچد.

اکنون اینجا در این سکونِ مطلق نشسته‌ام؛ در میانه‌ی خلأیی که همزمان می‌ترساند و رهایی می‌بخشد. طوفانِ درونِ من فرو نشسته و هوای اطرافم قابل تنفس است. اما سینه‌ام هنوز از اندوهِ زیبایی‌هایی که در این مسیرِ مه‌آلود گم شدند، سنگین است. من بالاخره در امانم، حتی اگر قلبم هنوز در حال خواندنِ مرثیه‌ای آرام برای آرمان‌شهری باشد که از همان ابتدا شاید تنها یک سراب بود.

لعنت به همه‌چیزهایی که برای از دست دادن دارم. لعنت به آگاهی دروغین. لعنت به روشن‌فکر پرادعا و جاهل زورگو. در جامعه‌ای که نخبگان، همدلی و صمیمیت و شجاعت را با ایدئال‌گرایی فانتزی معاوضه کرده‌اند، انتخاب من سکوت است. چقدر از آدم‌هایی که خود را در جایگاه بالاتر اخلاقی قرار می‌دهند تا با نقد و ایرادگرفتن‌های ناتمام برای خودشان اعتبار بخرند بدم می‌آید. خیر؛ حداقل برای من شما بی‌اعتبارترین و خالی‌ترین هستید. ای کاش حرف نمی‌زدید و ساکت، یک گوشه می‌نشستید.

درد ما فراتر از یک درد است و به قول آن شعرِ چند دقیقه‌ی اول فیلمی که نیمه‌تمام ماند: تحمل درد فقط درد را بیشتر می‌کند. دردِ مضاعف، به‌تدریج تبدیل به زار می‌شود و می‌زند به سر و روح آدم؛ تسخیر می‌کند، مثل یک جن سادیستیک. آسیب جسمانی نمی‌رساند، ولی روح را هدایت می‌کند و تو را تبدیل به موجودی ترسناک، غیرقابل‌پیش‌بینی و عبوس می‌کند.

بعد برای مردم عجیب است که چرا می‌روی، چرا سرد می‌شوی، چرا حوصله‌ات سر می‌رود. راستش را بخواهید، من دلم نمی‌خواهد که حوصله‌ام از آدم‌های سربه‌راه یا روابط سرد سر برود یا… نکته این است که گاهی در اعماق ذهن، چیزها می‌شکنند و تغییر می‌کنند. اشتباهاتی رخ داده؛ اشتباهاتی هرچند آموزنده، ولی فرار از بعضی گرفتاری‌ها کار راحتی نیست؛ مثل دریا که ممکن است موج‌های غیرقابل‌پیش‌بینی‌اش قوی‌ترین شناگران را نیز با خود ببرد.

چند شب پیش، از سر کنجکاوی در جست‌وجوی رد پای تاریخی و غیردینیِ موسی گشتم؛ در تاریخ کهن مصر و بین‌النهرین و کنعان. ولی نبود؛ یک‌سری اسطوره و داستان که دهان‌به‌دهان چرخیده و مانده و شروع داستانی مونوتئیستیک شده که در قرن بیست‌ویکم، به شکل و قاموسی دیگر، به سمت ما اسلحه گرفته است. همه‌ی این‌ها یک توالی است؛ از اسطوره‌ی گیل‌گمش تا تغییر طواف از کعبه‌ی پر از بت به کعبه‌ی خالی و خانه‌ی خدایی نامرئی که می‌گویند وجود دارد، ولی از سر لجبازی پنهان و نامرئی شده. دلیل این بازی الهی را نمی‌فهمم. آخر چرا باید خدای بی‌نیاز و قادر مطلق این بچه‌بازی‌ها را انجام دهد؟ امتحان بگیرد، قهر کند، محبت کند، ببخشد، مجازات کند و غیره. مگر نه این‌که تمام این احساسات در سگ‌ها، پستانداران و در نهایت پریمات‌ها و انسان‌ها هم وجود دارد؟ آیا نه این‌که خدایگان بازتابی عمیق از تمایلات روح انسان کهن است؟ اگر موسی و عیسی الان زنده بودند، آیا کاندید مصرف انواع آرام‌بخش‌ها و آنتی‌سایکوتیک‌ها نبودند؟

پس چرا و برای چه همه‌چیز سنجیده می‌شود با یک ترازوی خوب و بد، بر اساس فرهنگی دین‌زده، طبق دستورات خدایانی که یا وجود ندارند یا سنگ و چوب و طلا و یا آتش و گاو‌اند؟ ترازوهای اخلاقیِ انسان از بیخ‌وبن غلط و مشکل دارند. کسانی که مدام دارند می‌سنجند و تعیین‌تکلیف می‌کنند، گمراه‌اند. تو دائم مسابقه می‌دهی، چون در ذهن معیوبت پذیرفته‌ای که از بقیه بهتر می‌فهمی و در جایگاه بالاتری هستی.

به نظرم حقیقت اصیل تقریباً در وجود همه هست. بقیه چیزها یک‌سری مجموعه‌های چندعضوی از همین چیزهای پایه‌اند که چون شکلی جدید می‌گیرند، نام و القاب متفاوتی دارند.

اشک در چشمانم حلقه می‌زند از قاب‌هایی با تصویر جوانان و خانواده‌هایی که عشق را به گور سپردند؛ وسیله، گلوله بود و دلیل، خودخواهی عده‌ای که باز فکر می‌کنند می‌دانند و مسلط‌ترند. من استاد دست‌به‌یقه‌شدن با هیولاهایی هستم که هی از وجود و روحم گاز می‌زنند. معمولاً مدام شکست می‌خورم، ولی نمی‌میرم و در انتها می‌گریزم. با وجود ناامیدی از اتصال، تصویر آن روز بارانی در خاطرم می‌ماند؛ صدای مشت همسایه‌ی عصبانی روی درِ خانه، از سر و صدای زیاد ما، زنده‌بودن ما. شاید دو یا سه روز طول کشید؛ اندازه‌ی زندگی یک پشه. تصویر مه‌آلود آینده و گذشته‌ی نقش‌بسته بر سنگ‌ها که قربانی فرسایش باد و باران اسیدی و رودخانه‌ها شده. ولی زندگی همان دو سه روز بود؛ یک بطری رام کراکن، پنجره رو به آسمان ابری، دم‌دمِ طلوع و صدای ماشین بستنی‌فروشی که ساعت هشت صبح با موسیقی وسوسه‌انگیز و کودکانه‌اش از کنار اتاقم عبور می‌کرد. شاید هم نه؛ زندگی فقط آن چند روز نبوده و من الان به یاد آن روزها افتاده‌ام و فکر می‌کنم همه‌چیز همان بوده. مهم این است که در حافظه‌ی لحظه‌ایِ کوتاه‌مدتِ من این داده باز و پردازش شده و دلیلش را نمی‌دانم، و فکر می‌کنم شکست‌ها خود نقش‌ها را در سنگ‌پاره‌ها عمیق‌تر می‌کنند.

در حالی که نشسته‌ام، گاه آهی می‌کشم، بسیار عمیق. در انتهای روز، آزادی در انزوا بهتر است یا زنجیر اجتماعی و شلوغی؟ یا چیزی بین این دو؟ یا شاید یک شب این‌وری و یک شب آن‌وری؟ چرا پاسخ سؤال‌ها را نمی‌دانم؟ چرا روزبه‌روز گسسته‌تر می‌شوم؟ یک‌سری چیزها را حس می‌کنم و آن‌ها واقعی به نظر می‌رسند؛ چند ساعت بعد یا چند روز بعد، یا تحت تأثیر فلان ماده‌ی شیمیایی و فلان گیاه و فلان نوشیدنی الکلی، همه‌ی این احساسات تغییر می‌کنند و برای من در آن لحظه آن واقعی می‌شود. پس این تئوری من که آنچه حس می‌کنم و می‌فهمم همان واقعیت من است، هم زیر سایه‌ای تیره از ابهام گم می‌شود.

آرزویی دارم، بزرگ و دست‌نیافتنی، و این آرزو به من امید می‌دهد. ممکن است وقتی به آن برسم، چند روزی به سرخوشی بگذرانم و دوباره دیوانه و حوصله‌سررفته شوم. یا شاید بهتر است آرزوها همیشه دست‌نیافتنی بمانند و امید بنزین این بدن باشد. یا شاید باید هی آرزو کرد و به آن رسید و دوباره هی آرزو کرد و رسید و این چرخه را این‌قدر ادامه داد تا مرگ بیاید. به این‌جا که می‌رسم، می‌گویم کاش مرگ زودتر می‌آمد؛ بعد یاد مادرم و برادرم و پدرم می‌افتم و می‌گویم نه، جان آن‌ها به جان من وابسته است و ادامه‌ی من یک وظیفه‌ی اخلاقی و انسانی است. و دوباره این یک لوپ است که به این‌جا می‌رسد که اصلاً وظایف و اخلاقیات و قوانین از کجا آمده‌اند و در نهایت همه‌ی آن‌ها پوچ و سطحی و بدون معنای واضح و حقیقی هستند.

اینجا کلافه می‌شوم و به خودم می‌گویم این اراجیف اصلاً چه هستند که تو به آن‌ها فکر می‌کنی؟ چه سودی دارد اصلاً؟ سرت را بکن زیر برف. نقاط لذتِ جانور درونت را فعال کن و تا جایی که توان داری از نوروترنسمیترهای لذت‌بخش استفاده کن تا این‌که یک روز بالاخره بمیری. چه اصراری دارم اصلاً که مسیر و هدف غایی را پیدا کنم؟ حس‌هایی که از درون شکمم می‌آیند، فرار از اضطراب و غیره؛ این ترس‌ها از چه کسی و چه چیزی است؟ این دشمن نامرئی کجاست که انگار مدام می‌خواهد به من آسیب برساند و نفس‌کشیدن را برایم سخت می‌کند؟

از دوران اوج خود فاصله گرفته‌ام. گراف من مدتِ زیادی است که زبر خط وسط پرسه می‌زند. ای کاش دچار مانیا می‌شدم؛ آن حس شعف و رهایی و سبکی، آن میل جنسیِ کنترل‌نشده و وحشی، لذت اغنا و ابیوز فیزیک و ماتریال. کلید این قفل گم شده. صداها ارعاب‌آمیز هستند. امید به آینده وجود دارد. ناوهای هواپیمابر آمریکا در دریای عربی لنگر انداخته‌اند و من در جنوب نگین خاورمیانه برگر ۸۰۰ هزار تومنی می‌خورم و گوش به زنگ آژیر قرمز، جوینت بعدی را می‌پیچم.

در سلولِ نمور و بی‌روزن، پیرمرد بر تخته‌سنگی سرد دراز کشیده بود و به تیرگیِ سقف خیره مانده بود؛ جایی که حتی سایه هم جرأتِ شکل‌گرفتن نداشت. زنجیرهایی دور سینه‌اش پیچیده بود، نه از آهن، که از واژه‌ها؛ واژه‌های کهنه، سنگین، و مقدسی که سال‌ها پیش به نامِ اخلاق بر تنش بسته بودند.

شب که می‌شد، رویایی سراغ او می‌آمد.

زنی بود؛ شبیه زن‌های این خاک. نه آسمانی به معنای دور، نه زمینی به معنای آشنا. پوستش رنگِ گندمِ مانده زیر آفتاب داشت، گرم و آرام. موهایش تیره بود، با رگه‌هایی روشن، انگار نورِ ماه سال‌ها در آن‌ها گیر کرده باشد. نه آراسته، نه رها؛ ساده، مثل زنانی که هزار سال دعا را به شانه کشیده‌اند. لباسش پارچه‌ای روشن بود، بی‌زینت، بی‌ادعا؛ نه ابریشم، نه زر، فقط چیزی سبک که با نفسِ هوا تکان می‌خورد. انگار نام خدایان را یدک می‌کشید.

چهره‌اش معمولی می‌نمود، اما چشم‌ها… چشم‌ها عمیق بودند، ساکت، و آن‌قدر آرام که نگاهِ آدم در آن‌ها گم می‌شد. نه وعده می‌دادند، نه تهدید می‌کردند.

زن به سمت او می‌آمد، نزدیک می‌شد. تا فاصله‌ای که انگار با اشتیاق نگاهش دعوت به بوسیدن می‌کند. نه بیشتر. نه کمتر. همان‌جا می‌ایستاد. نفسش گرم بود و بویی داشت شبیه نانِ تازه‌ای که روی خاکِ باران‌خورده گذاشته باشند. دلِ پیرمرد می‌لرزید. میل به بوسه در او بالا می‌آمد، شاید از سرِ هوس، ولی بیشتر مثل تشنگیِ کسی بود که نمی‌داند از کی آب نخورده.

هر بار، زیر لب زمزمه می‌کرد: «پروانه برای شمع می‌سوزد… یا شمع برای پروانه؟» جوابی نمی‌آمد. فقط همان فاصله ناچیز می‌ماند.

(شب‌ها زندانبان راه می‌رفت. صدای پاهایش مثل سنگ بود که روی سنگ می‌کشد. به خواب‌های زندانی‌ها حسادت می‌کرد. خودش هیچ‌وقت خواب نمی‌دید. فقط نگهبانی می‌کرد، تاریک و بی‌صدا.)

یک شب، پیرمرد جرأتِ فکر کردن پیدا کرد: «اگر ببوسمش… اگر این زنِ قدسی و نورانی را ببوسم… آیا او آلوده می‌شود؟ یا من پاک می‌شوم؟ یا هیچ‌چیز عوض نمی‌شود؟»

او که بیشتر وقتش را به عبادت می‌گذرانَد، حالا دعاهایش از نظم افتاده بود. گاهی وسطِ ذکر، نفسش تند می‌شد. بوی تنِ خودش را حس می‌کرد؛ بوی عرقِ پیرمردی خسته که سال‌ها خودش را انکار کرده بود. در پس دعا بوسه‌ی زن را طلب می‌کرد و بلافاصله دچار عذاب وجدان می‌شد. نمی‌دانست دعا از کِی شهوت شده، یا شاید همیشه شهوت بوده و او فقط نامِ دیگری رویش گذاشته است.

یک شب دل را به دریا زد و دست در موهای زن برد. دیوارهای سلول شروع به نزدیک شدن کردند. اتاق تنگ‌تر و تنگ‌تر شد. ترس و اضطراب همه‌ی وجود پیرمرد را فرا گرفت. رها کرد و با مشت به دیوار کوبید و دیوار از شدت ضربه سر جایش میخکوب شد. پروانه عاقل و هوشیار شد و گرمای آتش را حس کرد. غریزه بقا بر شهوت پیروز شد.

اخلاق همیشه از او می‌خواست تمیز بماند، اما هرگز نپرسیده بود این کثافت تهدیدآمیز اصلا از کجا می‌آید؟ شهوت، آینه شد؛ نشان داد چقدر از خودش را به نامِ فضیلت سلاخی کرده. دعاهایش دیگر رو به بالا نبودند؛ به درون فرو می‌رفتند، جایی که نفس، عرق، و شرم با هم قاطی می‌شدند.

کم‌کم فهمید که اگر ببوسد، فرو نمی‌ریزد؛ و اگر نبوسد هم نجات پیدا نمی‌کند. اخلاق، نه نجات‌دهنده بود نه داور؛ فقط دیواری بود میان تن و اعتراف. رویای زن به مرور محو شد، اما چیزی جا ماند: آگاهیِ دردناکِ این‌که انسان، پیش از آن‌که اخلاقی یا فاسد باشد، مشتاق است. و هیچ زنجیری خطرناک‌تر از اخلاقی نیست که جرأت نگاه کردن به این حقیقت را ندارد.

تا کمر در خون ایستاده‌ایم؛ نه قهرمان، نه قربانیِ خالص. وجدانمان ریش‌ریش است.
جیغ از کوچه بالا می‌آید و دهانه‌ی تفنگ روبه‌روی من ثابت مانده؛ جای ساچمه‌ها هنوز داغ است.
نشسته‌ام پشت میز و به رادیولوژی‌ای نگاه می‌کنم که پر از نقطه‌های فلزی‌ست؛
بدن مثل نقشه‌ای سوراخ‌سوراخ.
دشمن با سلاح گرم آن‌سوست و ما این‌سو، با پرسشی که جواب ندارد:
امیدمان به چیست؟
آتشی که از آسمان فرو بریزد یا پادشاهی در تبعید با پاسپورتی بیگانه؟
اتحاد یا انتقاد؟ تحلیل یا توهم؟ چپ یا راست؟
از همه‌چیز حالم به هم می‌خورد. از همه فراری‌ام.
خسته‌ام؛ امیدوار در اوجِ ناامیدی، بی‌صدا و پر از فریاد.
فردا چه می‌شود؟
صدای آسانسور را با موشک اشتباه می‌گیرم.
شب‌ها کابوسِ اتهامی را می‌بینم که مرتکبش نشده‌ام.
اطرافم پر از مار است؛ پر از سم و نادانی و—با تناقضی دردناک—پر از انسانیت.
انسان هرقدر هم بدود، آخرش نادان می‌ماند؛ توهم دانستن و باد کردنِ سینه.
از تظاهر بیزارم.
قلبی شیشه‌ای دارم، پر از زهر.
میل گم شده؛ زندانیِ روابط انسانی و اعتیاد به دوپامین، اتلاف وقتی بی‌پایان.
هدف‌گیری‌ها معنا باخته‌اند.
خستگیِ مدام؛ جسمی و ذهنی.
شانه و بازوی راست درد می‌کند؛ عصبی که در تونل گیر افتاده و جیغ می‌زند.
روحم هم جیغ می‌زند.
در مستی گریه می‌کنم؛ محبت می‌کنم و مرزها می‌شکنند.
دلم هیچ‌کس و هیچ‌چیز را نمی‌خواهد.
گم‌شده‌ام.
خوشی‌ام یک سب دوام دارد و بی‌شرمیِ خورشید همه‌چیز را می‌سوزاند.
من کجای این دنیا ایستاده‌ام؟
حتی از این نوشته بیزارم.
آه.

اما اگر لایه‌ای زیر این آشوب را کنار بزنم، می‌بینم جنگ فقط بیرون نیست؛ در من است.
آن‌چه سرکوب شده، شب‌ها بازمی‌گردد؛ کابوس‌ها زبانِ ممنوعه‌اند.
خشمِ بی‌صدا راهی برای بیان پیدا می‌کند و بدن را نشانه می‌گیرد.
دردِ شانه شاید ترجمه‌ی باری‌ست که سال‌ها حمل کرده‌ام؛
تقصیرهایی که مالِ من نبود اما پذیرفتم.
منطقِ ظاهری می‌کوشد نظم بسازد،
اما آن نیروی کور زیرپوستی، هر بار رشته را پنبه می‌کند.
درمان شاید نه در حذفِ این نیرو،
که در شنیدنِ اعترافِ ناتمامش باشد.

و بعد می‌فهمم مسئله فقط رنج نیست، شکافی‌ست در زبان.
من به کلمه پناه می‌برم و کلمه از من می‌گریزد.
معنا همیشه یک قدم عقب‌تر می‌ایستد؛
میل، نه به چیز، که به فاصله گره خورده.
دیگری—همیشه با نگاهش—مرا می‌سازد و می‌شکند.
آن‌چه «من» می‌نامم،
تصویری‌ست که در آینه‌ی دیگری سفت شده؛ ترک برداشته، اما پابرجا.
من در زنجیره‌ای از نشانه‌ها گیر کرده‌ام
و هر پاسخ، پرسش تازه‌ای زاییده است.

و گاهی، در تاریکیِ اخلاق، می‌ایستم و از خودم بازجویی می‌کنم؛
نه برای تبرئه، که برای صداقت.
می‌بینم چگونه انسان می‌تواند هم‌زمان مهربان و سمی باشد،
چگونه نیتِ خوب راهی به جهنم می‌گشاید.
سنگینیِ انتخاب‌ها، بی‌آن‌که انتخابی روشن باشد، شانه‌ها را خم می‌کند.
با این‌همه، جایی در اعماق، شمعی لرزان روشن می‌ماند:
این‌که اگر سقوط هم حتمی‌ست، باید آن را آگاهانه زیست؛
اگر رنج ناگزیر است، باید از آن مسئولیتی ساخت.
شاید نجات در پیروزی نباشد؛
در اعترافِ بی‌رحمانه به خود است.

و حالا چیزی برای گفتن نمی‌ماند جز ایستادن در این مکثِ خفه؛
جایی میان فروپاشی و ادامه‌دادن.
نه آشتی‌ای در کار است، نه جمع‌بندیِ شسته‌رفته.
فقط پذیرشِ این‌که زنده‌ماندن گاهی خودِ مقاومت است؛
نفس‌کشیدن میان آوار، بدون پرچم، بدون شعار.
من نه نجات یافته‌ام و نه تمام‌شده‌ام؛
فقط هنوز این‌جا هستم،
با بدنی زخمی و ذهنی که می‌لرزد،
و همین «هنوز» شاید آخرین حقیقتِ قابل اتکا باشد.

افکارم… این پیچ‌وتاب‌های بیمار، مثل مارهای تب‌دار از اعماق جمجمۀ من بالا می‌خزند. هر صبح همین است: طلوعی بی‌معنی، تکراری، بی‌رحم. نیرویی در رگ‌هایم می‌جوشد، نیرویی بی‌صاحب، که نمی‌دانم بر سرش چه بیاورم. گاهی احساس می‌کنم تنِ من از من پیشی گرفته؛ یک کشتی زنگ‌خورده که بی‌اراده روی موج‌ها می‌لغزد و من—در مقام ناخدایی مسلوب‌الاختیار—فقط نگاه می‌کنم که چگونه راهش را گم می‌کند.

این نگاه‌ها! مثل فلاش دوربین، لحظه‌ای روشنم می‌کنند و همان لحظه خفه‌ام می‌کنند. چنان بر سینه‌ام سنگینی می‌آورند که گویی هر نگاه تکه‌ای از روحم را می‌برد. من از این جماعت، از این جهان، از این زندگیِ نافرجام خسته‌ام؛ خستگی نه از جنس خواب، بلکه از جنس ناامیدی، از جنس فرسودگیِ جان. روزها با تقلایی بی‌رمق می‌گذرند و من همچنان چشم‌به‌راه آزادی‌ای هستم که خودم هم باور ندارم وجود داشته باشد؛ آزادی‌ای که بیشتر شبیه تمسخری الهی است تا وعده‌ای ممکن.

در این جامعهٔ پوسیده قدم می‌زنم، جامعه‌ای که بوی تعفنش از هر شکاف و هر کوچه‌ای به گلویم می‌ریزد. گویی دست نامرئی‌ای به آرامی در حال فشردن گلویم است؛ نه آن‌قدر محکم که بمیرم، نه آن‌قدر ضعیف که زنده بمانم. دلار بالا می‌رود، زندگی پایین می‌آید، و من می‌پرسم: سقوطِ ما کجا پایان می‌گیرد؟ یا شاید سقوط ما اصلاً پایانی ندارد؛ شاید ما محکومیم تا ابد در این چاه بی‌ته سرگردان بمانیم.

من هم مثل دیگران شده‌ام؛ یقه را بالا می‌دهم، با تردید نگاه می‌کنم، از سایهٔ خودم هم می‌ترسم. در درونم حیوانی کوچک و وحشی زندگی می‌کند که سروتونین را گدایی می‌کند؛ یک موجود درمانده که با دندان و ناخن دنبال ذره‌ای آرامش می‌گردد. استانداردهایم بزرگ‌اند، عملم کوچک؛ و امیدی که زمانی روشن بود، حالا مثل شمعی نیم‌سوخته در گوشهٔ تاریک روح خاموش شده.

آرامش من فقط در دو لحظه رخ می‌دهد: وقتی که هدفون در گوش دارم و جهان محو می‌شود، یا وقتی که برای چند ساعت خود را بی‌حس می‌کنم و سکوتی مصنوعی جایگزین درد می‌شود. نشان قربانی بر گردنم آویزان است و شیاطین مرا با نگاهی مهربان—آری، مهربان!—تعقیب می‌کنند، چون می‌دانند آسان شکار می‌شوم.

و با این همه… باز هم صبح‌ها چشم می‌گشایم. قلبم هنوز می‌زند، ریه‌هایم هنوز بالا و پایین می‌روند، و من با تلخی به این خیانتِ بیولوژیک نگاه می‌کنم: چرا این ماشینِ فرسوده هر روز مرا از نو به جهان پرتاب می‌کند؟ نه ساحلی هست، نه نجاتی، نه نسیمی که بر صورتم بخورد… فقط همان بوی گندِ همیشگی زندگی.

امید؟ مدت‌هاست تقریبا مرده. در زیر آوارِ سال‌ها دفنش کردم، اما شب‌ها، در تاریکی مطلق، گاهی حس می‌کنم که در سینه‌ام می‌جنبد؛ نه یک امید زنده، بلکه جنازه‌ای متحرک… و همین، بیش از هر چیز، هولناک است.

دیگر نه چشم‌انتظار معجزه‌ام، نه چشم‌به‌راه بهبود. فقط تماشاگرم؛ نظاره‌گر فروپاشی آرام و خاموش جهان—و فروپاشی آهسته‌ترِ خودم. مثل دیواری که هر روز ترک تازه‌ای برمی‌دارد.

گاهی با خودم می‌گویم بهترین کار این است که در گوشه‌ای بنشینم و دیگر هیچ نخواهم: نه آزادی، نه عشق، نه پول، نه حتی آرامشی کوتاه. فقط نشستن و منتظر ماندن تا این بدنِ خسته، بالاخره تسلیم شود. اما حتی این هم نصیبم نمی‌شود. صبح باز می‌رسد، قهوه باز ریخته می‌شود، آینه باز تصویرم را نشان می‌دهد—و آن مردهٔ متحرک، در عمق چشمانم، با لبخندی کج و بی‌رحم نگاهم می‌کند.

به سختی احساس شکست می‌کنم. از تنبلی و کم‌کاری خودم ناراحتم و دیدن افراد موفق و پر تلاش آزارم می‌دهد.  مثل نقاشی با استعداد که دست‌هایش فلج شده و با حسرت به آثار هنرمندان دیگر می‌نگرد. لذت‌جو و بی‌مسئولیت، بدجوری یقه خودم را گرفتم. چرا اینقدر سخت‌گیرم؟ مگر من چه مشکلی دارم؟ دلم یک خواب خرگوشی می‌خواهد، بدون ترس از روباه یا هر درنده دیگری. چه چیزی در درونم باعث می‌شود که این‌گونه خودم را سرزنش کنم؟ این سوال سختی است. هرچند حس می‌کنم جواب را می‌دانم، ولی انگار نمی‌بینمش. شاید کمال‌طلبی، یا میل به بی‌نهایت. شاید پتانسیل بالا و آگاهی از آن، و آسیبی که تنبلی و لذت‌جویی به آن وارد می‌کند. باور داشتن به خود، در عین قضاوت بی‌رحمانه نسبت به خود. صدای عجیب و غریبی که در سرم می‌چرخد، انرژی‌ای که هم زیاد است، هم کم. جریانی که گاهی سیلاب می‌شود و گاه مرداب. چرا من این‌قدر در تضاد و مغایرت هستم؟ یعنی بقیه آدم‌ها چطورند؟ آن‌ها هم مثل من این‌قدر به هم می‌ریزند یا در یک نشئگی روزمره، زمان و روز و شب را می‌گذرانند؟ آیا آن‌ها راحت‌تر از من با مشکلات و چالش‌های خود روبرو می‌شوند؟

البته نمی‌توان این موضوع را خیلی تعمیم کرد، چرا که آدم‌ها هم یک طیف رفتاری دارند، مثل نمودار زنگوله‌ای. من کجای طیفم؟ اصلاً برای چی دوست دارم بدانم کجای نمودار هستم؟ دانستن اینکه کجای طیف قرار دارم به رفع تناقض‌های درونی‌ام کمک نمی‌کند. من فقط در حال فریب خودم و فرار از موضوع اصلی‌ام هستم. قلم فریبکار، نامرد! آیا من درگیر مقایسه و سرزنش نیستم؟ اصلاً مقایسه چه سودی دارد؟ شاید دانستن اینکه بقیه مستأصل‌تر از من هستند، به من حس بهتری بدهد! یا شاید اگر بفهمم همه مثل من هستند، کمی آرام‌تر شوم. شاید در نهایت بزرگترین چالش من این نباشد که کجای این نمودار قرار دارم، بلکه این باشد که بتوانم خودم را بدون قضاوت شدید و مقایسه با دیگران بپذیرم و یاد بگیرم که در این مسیر، به جای فریب دادن خود، از خودم درس بگیرم.

از امیدی که در جمله آخرم بود، حالت تهوع گرفتم. دچار یک واقع‌گرایی سیاه و ناامیدانه شدم. هم ترس از شکست هست، هم عدم توانایی دسترسی به آنچه فکر می‌کنم باید به آن برسم. نمی‌دانم چرا این‌قدر سخت‌گیرم. این سخت‌گیری بیشتر به من ضربه می‌زند تا اینکه کمکی کند. واقعاً مقایسه کردن من از ضعف می‌آید. وقتی احساسات پیچیده در من شکل می‌گیرد، انگار نمی‌توانم آن‌ها را کنترل کنم. غرق نمی‌شوم، ولی مسیر را گم می‌کنم. روزها تنهایی و سکوت می‌خواهم تا قطب‌نمای روحم شمال و جنوب را دوباره تشخیص دهد. من به دنبال یک تصویر آرمانی بی‌عیب و نقص از خودم هستم. من این کمال را درک کرده‌ام، هرچند در سطح رویا و توهم. در واقعیت، هر نوع کمالی برایم پوچ و بی‌معنی است.

گاهی حس می‌کنم از آدم‌ها جدا و متفاوتم. کمتر آدمی با حس و حال و سبک خودم می‌بینم و می‌شناسم. تنهایی و سکوت من را به خودم نزدیک‌تر می‌کند. هرچند ممکن است گاهی آزاردهنده باشد، ولی من از آن دسته آدم‌ها هستم که می‌توانم روزها یا حتی ماه‌ها را تنها سر کنم. پوچی کمال من را هم می‌ترساند، هم سبک می‌کند. احساسات انتزاعی هستند و درک آن‌ها در نهایت غیرممکن است. هر کس ادعا کند حس را درک می‌کند، در نهایت یک دروغگو و شیاد است.

من یک رویاپردازم و احساسات و شهودم در خلوت و خلسه، به‌کل جدا از روزمره و زندگی عادی است. هرچند بازتابی از هم و آینه هم هستند. به نظرم احساسات حس می‌شوند، نه درک. درک احساسات نوعی مغلطه است.

این همان جایی است که لاکان می‌گوید: انسان‌ها همواره در جستجوی چیزی هستند که هیچ‌گاه کاملاً قابل دستیابی نیست: یک هویت بی‌عیب، یک درک کامل از احساسات و تجربیات، و کمالی که نهایتاً منجر به رنج می‌شود.

لعنت بر همه احساسات تلنبارشده، بر خونی که در رگ‌هایم نه برای زندگی، که برای سوختن می‌دود. من آشوبی هستم که پا گرفته، طوفانی که در سکوت می‌وزد. لعنت بر تمام «باید»هایی که هرگز به «هست» نرسیدند؛ بر پتانسیل‌هایی که چون مَنّای فاسد در صحرای سینا، نخست امید می‌دهند و سپس در زهر ناامیدی حل می‌شوند.

از سبک زندگی‌ام بیزارم؛ بیزاری‌ای که چون زهر مار برنزی که در سفر خروج بر نیزه موسا آویخته شد، آرام آرام از ریشه بالا می‌کشد و مغزم را می‌سوزاند. باید جایی، نقطه‌ای، همه‌چیز متوقف شود. یک پایان. نه پایانی باشکوه، که یک سوختن نهایی، یک کادانس خفه، مثل آخرین نت شکسته در شوفار معبدی متروک، جایی که پرده قدس‌الاقداس از وسط شکافته و چراغدان‌ها خاموش مانده‌اند.

چرا به‌جای نظم، هر روز همه‌چیز را پیچیده‌تر، غبارآلودتر، و نفرت‌انگیزتر می‌کنم؟ نه جسمم سالم مانده، نه روحم. من جسدی‌ام که هنوز می‌جنبد، اما از درون می‌گندد؛ استخوان‌های خشک و ترک‌خورده‌ام مثل وادی استخوان‌های حزقیال، که حتی دم خدا هم نمی‌تواند جان تازه‌ای در آن بدمد. این، شاید تلخ‌ترین مزموری باشد که تا به‌حال نوشته‌ام. گریز از واقعیت، پناه بردن به توهم، به دنیایی غیرواقعی و بی‌پایه، همچون ایوب که بر تلی از خاکستر نشست و خود را با سفال خراشید.

سه شب است که خواب به چشمانم راه نیافته، غذای درست نخورده‌ام، و هر آسیبی که ممکن بود بر بدن فرسوده‌ام وارد کنم، بی‌رحمانه کرده‌ام. هم خودم را می‌کشم، هم اطرافیانم را مسموم می‌کنم. باید بروم… دور. به تنهایی مطلق، به بیابانی که حتی خدا در کتاب ایوب برای آزمودن انسان، پا در آن نمی‌گذارد.

چرا این‌همه اصرار به معاشرت دارم؟ میان آدم‌هایی که پرادعا و کم‌مایه‌اند، که از هیچ برآمده‌اند و با همان هیچ به دیگران از بالا می‌نگرند؛ مردمانی شبیه فریسیان، با رداهای فاخر اما دل‌های پوسیده. ای کاش شجاعت آن را داشتم که بر سرشان فریاد بزنم؛ فریادی مثل شیری تکیده در باغ‌وحش شیراز، که سال‌هاست زنجیر و نگاه خیره تماشاگران، غرشش را خاموش کرده.

و بله، مقصر فقط و فقط خودم هستم. هر روز بیشتر خود را گم می‌کنم. پاسخ‌ها را می‌دانم، اما همچون سلیمانِ فرسوده در روزهای آخر، دانایی‌ام به سنگ بدل می‌شود؛ شبیه معبدی که روزگاری شکوه داشت و حالا فقط ویرانی‌اش باقی مانده. می‌دانم… و انگار نمی‌دانم.